CIEKAWOSTKI PRZYRODNICZE

 czyli rzadkie i warte zobaczenia zjawiska świata ożywionego jak i nieożywionego, które udało mi się zaobserwować podczas wędrówek. 

DĘBY ROGALIŃSKIE

ROGALIN to niewielka wieś w gminie Mosina (Wielkopolska), leżąca ok. 20 km na południe od  Poznania, nad rzeką Wartą. Wieś, oprócz znanego zabytkowego zespołu pałacowo-parkowego Raczyńskich, z pięknym pałacem z imponującym francuskim ogrodem poszczycić może się również wspaniałymi pomnikowymi okazami dębów szypułkowych (Quercus robur). Będące pozostałością porastających w przeszłości dolinę Warty lasach grądowych rosnące w większości wzdłuż Warty dęby tworzą największe w Europie skupisko drzew tego gatunku. Ponad połowa z nich objęta została ochroną jako pomniki przyrody.

Najsłynniejszymi z rogalińskich dębów są niewątpliwie rosnące w przypałacowym parku krajobrazowym drzewa o imionach LECH (ok. 6,30 m obwodu), martwy już niestety CZECH (ok. 7,30 m obwodu), RUS (ok. 9,15 m obwodu) oraz rosnący na skraju doliny Warty EDWARD (ok. 6,20 m obwodu). Miejscowa tradycja głosi, iż pierwsze, najstarsze dęby zawdzięczają swe imiona trzem legendarnym braciom, założycielom państw słowiańskich Lechowi, Czechowi i Rusowi, którzy właśnie w tym miejscu spotykali się na łowach.

Liczący ponad 800 lat dąb RUS według najnowszych badań dendrochronologicznych jest najstarszym w Polsce drzewem tego gatunku (dotychczas za najstarszego przedstawiciela uchodził świętokrzyski dąb Bartek).

W 2019r. w rogalińskim parku z inicjatywy Instytutu Dendrologii PAN w Kórniku oraz Muzeum Narodowego w Poznaniu podjęto udaną próbę zasadzenia młodego dębu rozmnożonego z RUSA drogą in vitro. Sklonowany dąb posiada identyczny genotyp pędu i korzenia jak drzewo mateczne. Nie jest to jedyny klon tego legendarnego drzewa, kolejne sadzonki przekazane zostały m.in. do Ogrodu Dendrologicznego Wydziału Leśnego i Technologii Drewna Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu w 2024r. czy też na upamiętnienie 1000-lecia pierwszej koronacji królewskiej w Wełnicy w 2025r.

GÓRY STOŁOWE

GÓRY STOŁOWE to pasmo górskie w łańcuchu Sudetów Środkowych, jednych z niewielu w Europie przedstawicieli gór płytowych. Swą nazwę zawdzięczają „płaskim jak stół” poziomo ułożonym płytom ciosowych piaskowców. Część zachodnia Gór Stołowych leży na terenie Czech, część wschodnia wraz z najwyższym szczytem Szczelińcem Wielkim (922 m n.p.m.) położona jest w Polsce, w powiecie kłodzkim (Dolny Śląsk).

W Górach Stołowych napotkać możemy powstałe z erozji piaskowca liczne, unikalne formacje skalne, takie jak Błędne Skały z labiryntami o wąskich przejściach, Skalne Grzyby, Radkowskie Skały czy uformowany przez naturę człekokształtny Małpolud. W przeszłości górna część Małpoluda wyglądała nieco inaczej – posiadała kły bądź ciosy przypominające głowę dzika, stąd też i dawna nazwa skały „Eberkopf – Dzik” funkcjonująca do roku 1945. Później nazywano ją także Mamutem. W latach 50/60-tych XX w. w wyniku erozji kły czy też ciosy odpadły. Wkrótce po tym wydarzeniu formacja skalna przechrzczona została na obecnego Małpoluda.

SOKOLICA

SOKOLICA to szczyt o wysokości 747 m. n.p.m. w północno-wschodniej części Pienin  Środkowych (w tzw. Pieninkach) administracyjnie leżący w granicach Krościenka nad Dunajcem, w powiecie nowotarskim (Małopolska). Południowe ściany Sokolicy niemal pionowo opadają uskokami do płynącego 310 metrów niżej Dunajca. Najwyższą z nich jest rozpoczynająca się bezpośrednio pod szczytem prawie 100 metrowa płyta skalna.

Na Sokolicy rośnie kilka około 600-letnich reliktowych sosen, czyli praktycznie najstarszych tego gatunku drzew w Polsce. Są to skarłowaciałe, niewielkie drzewa o znikomym przyroście rocznym. Dokładnie 0,7 m pod szczytem, na grani nad przepaścią rośnie uznawana za jedną z ikon Pienin sosna zwyczajna (Pinus sylvestris), będąca popularnym motywem fotografii i widokówek turystycznych. Ta niespełna trzy metrowa sosna 6 września 2018r. została poważnie uszkodzona przez śmigłowiec podczas akcji ratowniczej TOPR-u. Pęd powietrza wytworzony przez wirnik nośny śmigłowca odłamał koronę sosny powodując rozszczepienie jej pnia. Wiszący na kawałku łyka konar odcięto. Odłamana gałąź poddana została badaniom dendrologicznym aby ostatecznie, po procesie konserwacji trafić na wystawę w siedzibie Pienińskiego Parku Narodowego w Krościenku.

Kolejnego uszkodzenia ikoniczna sosna doznała w pierwszych dniach 2021r. – prawdopodobnie pod wpływem silnego wiatru złamała się jej dolna gałąź.

WĄWÓZ HOMOLE i KAMIENNE KSIĘGI

WĄWÓZ HOMOLE należy do jednych z najchętniej odwiedzanych miejsc w Pieninach – około 800 metrowy, głęboko wycięty wśród dochodzących do 120 metrów skał, z płynącym w nim i tworzącym malownicze kaskady potokiem Kamionka corocznie przyciąga rzesze turystów. To właśnie tu, w obrębie rezerwatu przyrody Wąwóz Homole, na Dubantowskiej Polanie w Pieninach znajdują się KAMIENNE KSIĘGI zwane także BIBLIOTEKĄ.

KAMIENNE KSIĘGI to pas niskich, zbudowanych z margli i wapieni marglistych, ułożonych poziomo na sobie formacji przypominających z wyglądu wielkie księgi. Powstały one w wyniku zatamowania potoku przez osuwisko.

KAMIENNE KSIĘGI wybrały sobie na bytowanie kępy pszonaku pienińskiego (Erysimum pieninicum), rośliny z rodziny kapustowatych znajdującej się pod ścisłą ochroną a występującej w Pieninach jedynie na czterech stanowiskach.

KAMIENNE KSIĘGI należały kiedyś administracyjnie do nieistniejącej już wsi Biała Woda, obecnie przynależą do wsi Jaworki, w powiecie nowotarskim, w gminie Szczawnica (Małopolska).

Z KAMIENNYMI KSIĘGAMI związana jest legenda dawnych mieszkańców tych terenów Łemków. Według niej w Księgach zapisane są szyfrem ludzkie losy. Rozszyfrować tajemne zapiski udało się do tej pory jedynie pewnemu staremu popowi ze słowackiego Wielkiego Lipnika, jednak niczego nie zdradził, Pan Bóg odebrał mu bowiem mowę.

Obok KAMIENNYCH KSIĄG prowadzi oznakowany zielonym kolorem pieszy szlak z Jaworek do rezerwatu Wysokie Skałki.

CDN.